Get Adobe Flash player

Program adaptacyjny

Program

wstępnej

adaptacji dziecka

do przedszkola

Autor: mgr Monika Ewa Juskowiak

 

  1. WSTĘP

Program wstępnej adaptacji jest działaniem o charakterze pedagogicznym. Główną ideą przyświecającą jego powstaniu była potrzeba ograniczenia
i rozładowania negatywnych doznań dzieci oraz ich rodziców spowodowanych rozpoczęciem przez dziecko edukacji przedszkolnej.

Adaptacja jest procesem polegającym na przystosowaniu się jednostki bądź grupy do funkcjonowania w zmienionym środowisku społecznym, przystosowaniu się do jego nowych warunków. Każdy człowiek w ciągu swego życia wielokrotnie korzysta z procesów adaptacji do różnych miejsc, środowisk, osób. Dla małego dziecka pójście do przedszkola jest pierwszą poważną zmianą, która zainicjuje procesy adaptacyjne w jego życiu. Musi ono przystosować się do środowiska przedszkolnego, panujących w nim reguł i zasad, poznać osoby stojące na straży przedszkolnego świata, zaspokajać swoje dążenia i potrzeby w akceptowany społecznie sposób. Należy pamiętać, że dzieci – tak jak każdy - różnią się między sobą poziomem zdolności adaptacyjnych. Właściwości rozwojowe wynikające
z wieku dla wielu z nich są barierą w podjęciu samodzielnego wysiłku adaptacyjnego. Konieczne jest podanie takim dzieciom pomocnej dłoni przez bliskie im osoby. Ale, żeby dorosły pomagał, a nie szkodził – sam musi być wyposażony
w odpowiednią wiedzę i umiejętności. Tymczasem również wielu rodziców nie jest przygotowanych na posłanie dziecka do przedszkola. Brak wiedzy na temat zasad funkcjonowania przedszkola, nieznajomość nauczycieli oraz ich wymagań, a także właściwości rozwojowych dziecka oraz brak świadomości jakie trudności mogą pojawić się w związku z pójściem dziecka do przedszkola oraz sposobów ich łagodzenia - powodują nieświadome przenoszenie swych obaw na dziecko oraz uniemożliwiają im często odpowiednie przygotowanie go do przedszkola.

Warto dodać, że istotną rolę w przystosowaniu dziecka do środowiska przedszkolnego odgrywa ono samo. To, jak wyglądają zasady przyjmowania dzieci do przedszkoli oraz organizacja ich pracy w tym czasie, stopień zaspokojenia dziecięcych potrzeb, wymagania stawiane przez nauczycieli, wiedza o dzieciach
i stosunek do nich mają ogromny wpływ na samopoczucie dzieci oraz czas, jaki jest konieczny do zaakceptowania dziejących się wokół nich zmian.

Proponowane w niniejszym programie treści i działania mają pomóc dzieciom w miarę bezbolesnym przejściu ze znanego, sprawdzonego i przewidywalnego środowiska domowego i rodzinnego do przedszkola, a ich rodziców przygotować do włączenia się w konstruktywne i wspierające towarzyszenie dziecku w owych wysiłkach. Istotne znaczenie ma również uwrażliwienie nauczycieli na respektowanie prawa dziecka i rodzica do przeżywania trudności oraz wykształcenie w nich gotowości i umiejętności wychodzenia naprzeciw tym problemom.

  1. ZAŁOŻENIA PROGRAMU

Problem adaptacji, czyli przystosowania dziecka do przedszkola trzeba rozpatrywać w ujęciu holistycznym, całościowym, a więc nie tylko z perspektywy dziecka (choć ona jest zdecydowanie najważniejsza), ale również z punktu widzenia dorosłych: rodziców i nauczycieli. Dziecko najwięcej korzyści otrzyma, jeśli będzie otoczone dorosłymi rozumiejącymi jego obawy, lęki, trudności, znającymi ich genezę, gotowymi towarzyszyć mu i chcącymi, a - co najważniejsze – umiejącymi mu skutecznie pomóc w ich pokonywaniu.

W związku z powyższym, program niniejszy opiera się na następujących założeniach:

  • Do zmiany środowiska społecznego przez dzieci należy w pierwszej kolejności przygotować rodziców.
  • Dziecko powinno mieć możliwość zapoznania się z nowym otoczeniem
    w poczuciu bezpieczeństwa, co zapewnić może mu jedynie obecność bliskiej osoby.
  • Aby dziecku ułatwić przedszkolny start na początku roku szkolnego
    w organizacji przedszkola konieczne są zmiany.
  • Tworzone są sytuacje i oferty zachęcające dzieci do wychodzenia
    w interakcje z rówieśnikami, dorosłymi oraz otoczeniem materialnym przedszkola.
  • Rodzice i dzieci mają możliwość zapoznania się z rozkładem dnia
    w przedszkolu.
  • Dzieci mają możliwość uczestnictwa w zabawach i zajęciach rozbudzających w nich poczucie przynależności do grupy.
  • Nauczyciele tworzą opiekuńczą, serdeczną i życzliwą atmosferę zachęcającą do poznawania nowego miejsca i przebywania w nim.

            Program jest zgodny z aktualną Podstawą programową wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego (Dz. U. z dnia 15 stycznia 2009r. Nr 4, poz. 17); realizuje zawarte w niej cele i zawiera treści
z zawartych w niej obszarach działalności edukacyjnej przedszkola.

            Program realizowany będzie w Niepublicznym Przedszkolu SARENKA
w Rawiczu w terminach i zakresie opisanych w harmonogramie działań.

  1. CELE PROGRAMU

Ukierunkowane na dziecko:

  • Ułatwienie dzieciom nowoprzyjętym przystosowania się do życia w środowisku zinstytucjonalizowanym jakim jest przedszkole
  • Zaspokojenie potrzeby poczucia bezpieczeństwa
  • Pomoc dzieciom w pokonywaniu lęków związanych z przebywaniem w nowym otoczeniu i wśród obcych osób
  • Wyrabianie w dziecku orientacji czasowej w rozkładzie dnia w przedszkolu
  • Stopniowe przekazywanie wiedzy o przeznaczeniu i sposobie korzystania
    z przedszkolnych pomieszczeń, urządzeń
  • Kształtowanie poczucia przynależności do grupy
  • Umożliwienie dziecku udziału w zabawach i zajęciach zgodnych z ich potrzebami i zainteresowaniami
  • Rozwijanie w dziecku poczucia mocy i sprawstwa

Ukierunkowanie na rodziców:

  • Umożliwienie rodzicom poznanie przedszkola, jego funkcji i zadań, nauczycieli
  • Zapoznanie rodziców z trudnościami towarzyszącymi procesowi adaptacyjnemu oraz sposobami ich łagodzenia
  • Obniżenie lęku i negatywnych emocji towarzyszących przekazywaniu dziecka pod opiekę obcych osób
  • Wspieranie rodziców w okresie adaptacji dziecka do przedszkola
  • Zachęcanie rodziców do angażowania się oraz współdecydowania o sprawach przedszkola
  • Ujednolicenie oddziaływań wychowawczych na linii przedszkole – dom

Ukierunkowane na nauczyciela:

  • Wyposażenie nauczycieli w wiedzę psychologiczną na temat problemu przystosowania się dziecka do nowego środowiska i obcych osób
  • Tworzenie atmosfery życzliwości i zaufania ułatwiających adaptację
  • Poznanie oczekiwań rodziców w stosunku do przedszkola, nauczyciela
  • Zdobycie jak najszerszej wiedzy o dziecku i wykorzystanie jej do projektowania ofert edukacyjnych
  • Ograniczenie w środowisku przedszkolnym czynników utrudniających adaptację

Każdy z celów ogólnych zawiera z sobie szereg celów operacyjnych, które pozwolą dokładnie sprecyzować efekty działań. Są to:

Dla dziecka:

  • Zdolność spokojnego rozstania się z rodzicem/ opiekunem
  • Pokonanie lęków i oporów przed wejściem w nowe środowisko
  • Aktywne uczestnictwo w życiu grupy przedszkolnej
  • Zawieranie nowych znajomości
  • Czerpanie radości z zabawy i przebywania w gronie rówieśników
  • Zaufanie do nauczyciela i innych osób z personelu przedszkola
  • Poczucie bezpieczeństwa w nowym miejscu
  • Znajomość reguł i zasad panujących w przedszkolu i przestrzeganie ich
  • Świadomość, że pobyt w przedszkolu jest czasowy i kończy się powrotem do domu z rodzicami
  • Znajomość przeznaczeń pomieszczeń i sprzętów przedszkolnych, umiejętność korzystania z nich
  • Samodzielne spożywanie posiłków, korzystanie z toalety, podejmowanie prób ubierania i rozbierania się
  • Chętne uczestnictwo w zabawach w rodzicem, grupą, nauczycielem
  • Uczestnictwo w uroczystościach przedszkolnych
  • Rozpoznawanie swoich rzeczy wśród innych
  • Chętne przebywanie w przedszkolu

Rodzic:

  • Poczucie spokoju o swoje dziecko
  • Znajomość osób sprawujących opiekę nad jego dzieckiem
  • Znajomość pomieszczeń, w których przebywać będzie jego dziecko
  • Znajomość oferty edukacyjnej przedszkola
  • Świadomość trudności jakie może napotkać dziecko na progu edukacji przedszkolnej i wiedza z czego one wynikają
  • Wiedza na temat sposobów pomocy dziecku w adaptacji do przedszkola
  • Współpraca z rodzicami w procesie oddziaływania wychowawczego na dziecko
  • Rozumienie znaczenia samoobsługi i samodzielności dziecka, jako istotnych czynników sprzyjających lepszej adaptacji dziecka w przedszkolu
  • Kształtowanie u dziecka pozytywnego obrazu przedszkola
  • Znajomość oczekiwań nauczyciela wobec dziecka

Nauczyciel:

  • Znajomość problemów i trudności mogących wystąpić u dzieci przekraczających próg przedszkola
  • Umiejętność łagodzenia napięcia i lęków dzieci
  • Tworzenie klimatu zaufania, życzliwości i ciepła
  • Znajomość oczekiwań rodziców względem przedszkola
  • Aktywne wspieranie rodziców poprzez udzielanie im porad, wskazówek
  • Znajomość dzieci, które będą pod jego opieką
  • Eliminacja czynników zakłócających dobry start dziecka w przedszkolu
  • Uwzględnianie w pracy możliwości, zainteresowania dzieci oraz wymagań rodziców
  • Uwzględnianie w pracy informacji zwrotnych od rodziców na temat sowich działań adaptacyjnych

  1. METODY

Program bazuje przede wszystkim na metodzie bezpośredniego kontaktu
i wpływu osobotwórczego. Wszystkie działania będą realizowane przez osoby odpowiedzialne, kompetentne i autentyczne. Kontakty osobiste rodziców oraz dzieci oparte będą na zaufaniu, poufności oraz zobowiązane rzetelnością uzyskiwanych informacji. Z punktu widzenia dydaktycznego zakłada się wykorzystanie formy pracy indywidualnej, grupowej oraz zbiorowej. A oto najważniejsze metody aktywizujące i podające, w oparciu o które realizowany jest program:

  • pokaz połączony z przeżywaniem;
  • referat;
  • dyskusja grupowa;
  • burza mózgów;
  • tekst przewodni;
  • zabawy relaksacyjne;
  • zabawy integracyjne.

  1. EWALUACJA

Najważniejszym dowodem na osiągnięcie założonych celów będzie odczucie, że dzieci i ich rodzice zostali rzetelnie poinformowani i przygotowani do zmian, jakie staną się ich udziałem w najbliższej przyszłości. Także stwarzanie jak najlepszych warunków przez pracowników przedszkola do włączenia nowych dzieci w szeregi przedszkolaków oraz konstruktywne wspieranie w trudnych chwilach rodziców będzie niewątpliwie świadczyło o powodzeniu projektu.

W celu sprawdzania, monitorowania bieżących działań prowadzona będzie ewaluacja w oparciu o:

  • Rozmowy kierowane
  • Kartę informacyjną o dziecku dla rodzica
  • Kwestionariusz ankiety ewaluacyjnej dla rodziców
  • Arkusz obserwacji dziecka dla nauczyciela

Jeżeli informacje zwrotne uzyskane za ich pomocą wykażą, że podejmowane działania dają im pożądaną wiedzę, umiejętności, zadowolenie oraz odpowiadają na ich aktualne potrzeby – wówczas będzie można powiedzieć, że program odniósł sukces.

Trzeba mieć jednak świadomość istniejących trudności, przeszkód, jakie mogą pojawić się na drodze realizacji zamierzonych celów:

  • Brak chęci rodziców do włączenia się w proces adaptacji ich dzieci do przedszkola
  • Rozbieżność w zakresie oddziaływań wychowawczych
  • Niedojrzałość dziecka do wejścia w grupę przedszkolną pomimo zaangażowania rodziców oraz stwarzania dogodnych warunków przez nauczycieli

Trudno przewidzieć wszystkie możliwe sytuacje, problemy i przeszkody zagrażające powodzeniu proponowanych działań. Należy jednak mieć ich świadomość, a w razie pojawienia się – zmierzyć się z nimi najlepiej, jak tylko można.

  1. HARMONOGRAM DZIAŁAŃ

LP

TERMIN

OPIS DZIAŁAŃ

1.

Marzec - kwiecień

Pierwszy kontakt rodzica i dziecka z przedszkolem
w terminie drzwi otwartych i rekrutacji:

  • Oglądanie pomieszczeń przedszkolnych;
  • Włączanie się do zabawy chętnych dzieci;
  • Rozmowy z nauczycielami

2.

Maj

Spotkanie adaptacyjne dla rodziców:

  • Zapoznanie z zasadami funkcjonowania i zadaniami przedszkola (rozkład dnia, normy grupowe)
  • Referat „Właściwości rozwojowe trzylatka. Jak przygotować dziecko do przedszkola.”
  • Materiały informacyjne dla rodziców
  • Wskazanie literatury dla rodzica i dziecka
  • Rozmowy indywidualne z nauczycielem

Możliwość obejrzenia dorobku przedszkolnego na „Dniach Rawicza”

3.

Czerwiec

Zabawy dzieci nowoprzyjętych w ogrodzie przedszkolnym pod opieką rodziców/ opiekunów w wyznaczonych dniach w czasie pobytu dzieci przedszkolnych (piaskownica, sprzęt terenowy, zabawy sprawnościowe). Poznanie zasad bezpiecznej i zgodnej zabawy w ogrodzie.

4.

Lipiec

Tydzień spotkań adaptacyjnych dla dzieci i ich rodziców*:

  • „Poznajmy się” – zapoznanie dzieci z nauczycielem, innymi dziećmi w trakcie zabaw integracyjnych; korzystanie z sali zabaw i łazienki w obecności rodziców
  • „Bawimy się wspólnie” – przydzielenie dzieciom znaczków rozpoznawczych w szatni i łazience; utrwalenie imion, próba włączenia dzieci w proste zabawy ruchowo - naśladowcze
  • „Zabawy z piłkami” – zachęcanie dzieci do swobodnej wypowiedzi i korzystania z przyborów plastycznych; budzenie wiary we własne siły
  • „Jak wygląda nasz plac zabaw?” – zabawy
    z wykorzystaniem sprzętu terenowego, piaskownicy; omówienie zasad bezpieczeństwa i zachęcanie rodziców do tego typu rozmów
  • „W naszym przedszkolu jest radośnie” – tworzenie milej i wesołej atmosfery; próby oddalenia się rodzica

*każdy dzień rozpoczyna się i kończy w ten sam sposób; codziennie dzieci wspólnie sprzątają po zabawie, są wdrażanie do mycia rąk przed poczęstunkiem i spożywania go przy stole. Zajęcia planuje
i prowadzi nauczyciel, który od IX obejmuje grupę 3-latków; pozostali nauczyciele i pracownicy wspierają go.

5.

Wrzesień

Tydzień integracyjny: działania nauczycieli i personelu przedszkola sprzyjające lepszej adaptacji dzieci w grupie:

  • Zmiany organizacyjne w pracy przedszkola, które podnoszą efektywność opieki nad maluchami: zaangażowanie personelu obsługi w pomoc przy ubieraniu, karmieniu i innych czynnościach opiekuńczych
  • Zapewnienie możliwości pobytu rodzica/ opiekuna
    z dzieckiem w sali i stopniowe skracanie czasu rozstania
  • Możliwość przyniesienia ulubionej maskotki – przytulanki dającej dziecku poczucie bezpieczeństwa
  • Przystosowanie sali przedszkolnej: przygotowanie wygodnych i atrakcyjnych kącików zabaw umożliwiających dzieciom bezpieczną zabawę; dekoracje wprowadzający radosny klimat
  • Wykorzystywanie treści i zabaw poznanych przez dzieci w trakcie spotkań adaptacyjnych

6.

Październik

Pasowanie na przedszkolaka:

  • Prezentacja programu artystycznego w wykonaniu dzieci;
  • Symboliczne włączenie do społeczności przedszkolnej poprzez złożenie ślubowania i pasowanie przez dyrektora;
  • Wręczenie drobnych upominków dzieciom;
  • Poczęstunek dla dzieci rodziców.

  1. LITERATURA

  • Adaśko K., Witajcie w naszym przedszkolu! Scenariusz zajęć adaptacyjnych dla dzieci 3-letnich i ich rodziców [w:] Biuletyn Klubu Nauczyciela Wychowanie
    w Przedszkolu”
  • Friedl A., Moje dziecka idzie do przedszkola. Poradnik dla rodziców, Kielce 2001
  • Gruszczyk – Kolczyńska E., Zielińska E., Wspomaganie rozwoju umysłowego trzylatków i dzieci starszych wolniej rozwijających się, Warszawa 2004
  • Klim – Klimaszewska A., Trzylatek w przedszkolu. Gotowość dziecka trzyletniego do podjęcia edukacji przedszkolnej, Warszawa 2010
  • Klim – Klimaszewska A., Witamy w przedszkolu. Wspomaganie procesu adaptacji dziecka do środowiska przedszkolnego, Warszawa 2010
  • Lubowiecka J., Przystosowanie psychospołeczne dziecka do przedszkola, Warszawa 2000
  • Piotrowska M., Czy program adaptacyjny jest potrzebny? [w:] „Wychowanie
    w Przedszkolu” 2009 nr 5
  • Rzadkiewicz M., Mamo, tato! idę do przedszkola, Warszawa 2006

  1. ZAŁĄCZNIKI

  • Referat na spotkanie z rodzicami
  • Ulotki informacyjne dla rodziców
  • Wskazówki dla rodziców
  • Informacje na gazetki dla rodziców
  • Scenariusze przykładowych zajęć adaptacyjnych
  • Ankieta informacyjna o dziecku dla rodzica
  • Arkusz obserwacji dziecka dla nauczyciela
  • Ankieta ewaluacyjna dla rodzica

 

 

 

Drodzy Rodzice!

Już od teraz – kilka miesięcy przed pójściem do przedszkola - zachęcajcie i motywujcie Wasze dziecko do:

  1. samodzielnego ubierania się w to, co nie sprawia mu problemu;
  2. zapinania i rozpinania guzików, zamków, wkładania i zdejmowania butów;
  3. samodzielnego korzystania z ubikacji, używania papieru toaletowego;
  4. używania chusteczek do nosa;
  5. mycia i wycierania rączek oraz buzi;
  6. samodzielnego jedzenia;
  7. rysowania, malowania, cięcia, zabaw z plasteliną (ciastem);
  8. spacerowania i nie używania wózka.

         Zachęcajcie dzieci do samodzielności i chwalcie za każdy, nawet najmniejszy jej przejaw. Przekonanie
o własnych umiejętnościach i niezależności wzbudzi w dziecku wiarę we własne siły oraz doda mu pewności siebie u progu kariery przedszkolnej.

Jeśli jednak – mimo prób i ćwiczeń - zdarzy się, że dziecko będzie miało w przedszkolu trudności przy posiłkach, przebieraniu się lub w załatwianiu potrzeb fizjologicznych – bądźcie pewni, że otrzyma pomoc
w każdej z tych dziedzin.

 

Szanowni Rodzice!

Aby we wrześniu Wasze dziecko z radością przekroczyło próg przedszkola, już teraz:

  1. Postarajcie się, by dziecko poznało przedszkole
  2. Stwarzajcie dziecku okazje do kontaktu z rówieśnikami
  3. Stopniowo przyzwyczajajcie pociechę do coraz dłuższych rozstań
    z Wami
    1. Mówcie pozytywnie o przedszkolu
    2. Wspólnie z dzieckiem przygotowujcie rzeczy do przedszkola
    3. Zachęcajcie i motywujcie dziecko do samodzielności
    4. Spacerujcie i starajcie się nie używać wózka
    5. Cieszcie się, że dziecko idzie do przedszkola
    6. Chwalcie pociechę za każdy, nawet najmniejszy sukces
    7. Bądźcie pewni, że dziecko poradzi sobie w przedszkolu
    8. Zawsze dotrzymujcie danego słowa

JJJ

 

Drodzy Rodzice!

 

Wspólne robienie zakupów to dobry sposób na wprowadzenie dziecka w rzeczywistość pójścia do przedszkola. Kupowanie potrzebnych rzeczy powinno być dla dziecka radością. Kompletując garderobę i potrzebne akcesoria przedszkolaka warto pamiętać o kilku sprawach:

  1. Ubrania powinny być wygodne, łatwe do założenia, elastyczne, swobodnie przechodzące przez głowę, bez guzików z zamarłymi dziurkami i bez zacinających się suwaków. Bluzki powinny mieć odpowiednią długość rękawów, a dolna część garderoby (spodnie, spódniczki) - miękką gumkę – nie za ciasną ani zbyt luźną.
  2. Kapcie (buty) najlepsze takie, które się „nie ślizgają”, nie mają sznurowadeł, a gumkę lub „rzepy”
  3. Nakrycie głowy powinno być dostosowane do pogody, dobrze przylegające (nie może zsuwać się ani uciskać)
  4. Dobrze gdy dziecko będzie ubierane „na cebulkę” – pozwoli to uniknąć przegrzania lub zziębnięcia
  5. Ubranie na zmianę (majtki, bluzeczka, skarpetki, rajstopki) – najlepsze będą „uniwersalne” (na każdą pogodę), z odrobiną zapasu w rozmiarze
    i niezbyt drogie, gdyż będzie przechowywane na półce dziecka w szatni
    i wykorzystane gdy zajdzie potrzeba
  6. Przybory toaletowe: ręcznik, kubek, pasta, szczoteczka do zębów

Wszystkie rzeczy dziecka prosimy podpisać i oznaczyć w taki sposób, aby dziecko potrafiło je rozpoznać.

Powyższe propozycje wypływają z troski o dzieci
i dbałości o ich bezpieczeństwo, dobre samopoczucie oraz doświadczenia w pracy z dziećmi w tym wieku. Mamy nadzieję, że będą one pomocne również dla Państwa.

 

 

Pierwszego dnia do przedszkola należy przynieść:

Dziecko:

  1. Kapcie (podpisane)
  2. Chusteczki higieniczne
  3. Misia lub inną przytulankę, która będzie stanowić „kawałek domu” i pomoże znieść rozstanie z Rodzicem
  4. Uśmiech na buzi i dobry humor

Rodzice:

  1. Sto procent pewności, że dziecko sobie poradzi
  2. Zaufanie do nauczycielek i personelu przedszkola
  3. Uśmiech na twarzy, która będzie bardzo obserwowana przez dziecko i z której potrafi ono wyczytać dobre lub złe emocje
    i dzięki temu nastroić się na cały dzień pozytywnie lub negatywnie.

 

Drodzy Rodzice!

Każdemu dziecku może zdarzyć się gorszy dzień i pojawić się niechęć do pozostania w przedszkolu lub nawet odmowa wyjścia
z domu. Aby zarówno Wam, drodzy Państwo jak i Waszym dzieciom oszczędzić przykrości i łez, proponujemy skorzystać z poniższych wskazówek:

  1. Przy pożegnaniu z Waszą pociechą bądźcie uśmiechnięci i spokojni, bo
    z Waszej twarzy dziecko szybko potrafi wyczytać niepokój, dobre lub złe emocje
  2. Stosujcie krótkie pożegnania, gdyż przedłużanie chwili rozstania wzmaga
    w dziecku negatywne uczucia: pomóżcie dziecku rozebrać się, pocałujcie je i wyjdźcie
  3. Nie zabierajcie dziecka do domu, kiedy płacze przy rozstaniu; jeśli zrobicie to choć raz - będzie wiedziało, że łzami może coś wymusić
  4. Pozwólcie dziecku zabrać „cząstkę domu” do przedszkola – książeczkę, przytulankę, ale nie smoczek
  5. Wystrzegajcie się przekupstwa „Jeśli pójdziesz do przedszkola, to coś dostaniesz”
  6. Starajcie się nie wchodzić do sali – oszczędzi to żalu i smutku innym dzieciom
  7. Jeżeli dziecko płacze przy pożegnaniu z mamą, postarajcie się, by przez kilka dni odprowadzał je do przedszkola tato; rozstania z tatą mogą być łatwiejsze, co wynika zapewne z większej stanowczości i opanowania emocji
  8. Witajcie swoje dziecko zawsze z uśmiechem i pochwałą typu „Byłeś bardzo dzielny. Teraz możemy iść do domu”